Οι κυνηγοί του Aedes aegypti
H πρωτοβουλία “Κυνηγοί του Aedes aegypti“ είναι μια δράση επιστήμης των πολιτών (citizen science), που υλοποιείται στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων DxHub (Project No: 101186531) και MicroBioPest, (Project No: 101087110) σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Στόχος της δράσης αυτής είναι η ανίχνευση εισόδου στην Κρήτη του κουνουπιού του κίτρινου και δάγκειου πυρετού, Aedes aegypti. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να ευνοεί την καταλληλότητα ορισμένων περιοχών της Μεσογείου για την εγκατάσταση του είδους αυτού. Για το λόγο αυτό η επιτήρηση έχει πολλή μεγάλη σημασία, γιατί αν ανιχνευτεί νωρίς, μπορούν οι φορείς δημόσιας υγείας να λάβουν μέτρα για τον έλεγχο ή/και την εξάλειψή του. Ένα παράδειγμα εμφάνισης και εξάλειψης έρχεται από τα Κανάρια νησιά, όπου το Aedes aegypti εξαλείφθηκε μετά την ανίχνευσή του το 2017, αφού οι υπεύθυνοι φορείς έλαβαν τα κατάλληλα μέτρα.
Πώς μπορείς να αναγνωρίσεις το Aedes aegypti;
Το Aedes aegypti (εισβολικό είδος, υπό αναζήτηση) είναι ένα μικρό κουνούπι, μήκους 4-7 χιλ. και μοιάζει με ένα κουνούπι που γνωρίζεις, καθώς έχει εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, το Aedes albopictus ή κουνούπι τίγρης.
Παρότι φαίνονται παρόμοια “ριγέ” κουνούπια, αν χρησιμοποιήσεις έναν μεγεθυντικό φακό πιθανότατα μπορείς να δεις τις διαφορές τους στη φωτογραφία:
Οι συνήθειες του Aedes aegypti
Το Aedes aegypti μπορεί να αναπτύσσεται μέσα σε μικρές συλλογές νερού, όπως γλάστρες, δοχεία, δεξαμενές, ελαστικά ή άλλα αντικείμενα που συγκρατούν νερό. Τα αυγά του αντέχουν στην ξηρασία, γεγονός που διευκολύνει την επιβίωση και τη μεταφορά του σε νέες περιοχές.
Το είδος μετακινείται σε μεγάλες αποστάσεις κυρίως μέσω του εμπορίου και των ανθρώπινων μεταφορών, για παράδειγμα με πλοία, οχήματα ή αντικείμενα που περιέχουν αυγά και προνύμφες. Αντίθετα, το ίδιο το ενήλικο κουνούπι συνήθως πετά σε σχετικά μικρές αποστάσεις από το σημείο όπου αναπτύχθηκε.
Τα θηλυκά τσιμπούν κυρίως ανθρώπους και μπορεί να τραφούν περισσότερες από μία φορές κατά τη διάρκεια του ίδιου αναπαραγωγικού κύκλου. Είναι δραστήρια κυρίως την ημέρα και κατά το σούρουπο, ενώ συχνά μπαίνουν και αναπαύονται μέσα σε κτίρια. Αυτές οι συνήθειες αυξάνουν τη σημασία του είδους για τη δημόσια υγεία.
Το Aedes aegypti είναι ο κύριος διαβιβαστής ιών όπως του δάγκειου πυρετού, της τσικουνγκούνια, του κίτρινου πυρετού και του Zika. Η παρουσία του δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει κάποια νόσος, αλλά αν το κουνούπι εγκατασταθεί σε μια περιοχή και εισαχθεί ένας από αυτούς τους ιούς, μπορεί να δημιουργηθούν οι συνθήκες για τοπική μετάδοση.
Για τον λόγο αυτό, η συμμετοχή των πολιτών είναι πολύ σημαντική. Η φωτογράφιση και αναφορά ύποπτων κουνουπιών μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό τους, ενώ η τακτική απομάκρυνση στάσιμων νερών από αυλές, μπαλκόνια και κοινόχρηστους χώρους περιορίζει τα σημεία αναπαραγωγής. Η αποτελεσματική επιτήρηση και αντιμετώπιση απαιτεί συνεργασία ανάμεσα στους πολίτες, τους επιστήμονες και τις αρμόδιες αρχές.
Αν δεις Aedes aegypti, τί μπορείς να κάνεις;
Φωτογράφισέ το και ανέβασέ το στο iNaturalist.
Χρειάζονται μόλις 4 απλά βήματα:
- Κατέβασε την εφαρμογή iNaturalist στο κινητό σου, ή μπες στο iNaturalist από τον υπολογιστή σου και δημιούργησε λογαριασμό
- Φωτογράφισε το κουνούπι, ή πρόσθεσε μία από τις φωτογραφίες που έχεις τραβήξει παλαιότερα
- Αναγνώρισε την ταυτότητά του με τη βοήθεια του ΑΙ και επέλεξε το είδος που σου ταιριάζει περισσότερο (μην ανησυχείς, αν έχεις κάνει λάθος θα το εντοπίσουν οι ταξινόμοι μας). Πρόσθεσε ημερομηνία και τοποθεσία (αν δεν έχουν μπει αυτόματα)
- Πρόσθεσε τη φωτογραφία σου στο project “Κυνηγοί του Aedes aegypti”
Βάλε το σε ένα μπουκαλάκι και στείλε το στο ΙΤΕ
Στείλε μας μήνυμα στο https://dx-hub.eu/contact/ να σε βοηθήσουμε
Πώς η ευαισθητοποίηση των πολιτών μπορεί να έχει παγκόσμιο αντίκτυπο;
Στόχος του “Κυνηγοί του Aedes aegypti“ είναι η καταγραφή και παρακολούθηση της εξάπλωσης κουνουπιών, που μπορούν να μεταδώσουν ασθένειες όπως η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Ζίκα και ο ιός του Δυτικού Νείλου. Είναι, όμως, εξίσου σημαντικό να αναγνωρίζουμε και τα είδη που δεν είναι φορείς. Η διάκριση αυτή συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση των επιδημιολογικών κινδύνων, στη στήριξη της δημόσιας υγείας και στην προστασία της βιοποικιλότητας.
Η συμμετοχή των πολιτών είναι καθοριστική. Μέσα από την εφαρμογή iNaturalist, οποιοσδήποτε μπορεί να ανεβάσει μια φωτογραφία πιθανού “επικίνδυνου” κουνουπιού μαζί με την τοποθεσία και πληροφορίες παρατήρησης, συμβάλλοντας στην έγκαιρη ανίχνευση και επιτήρηση των ειδών που ενδέχεται να απειλήσουν τη δημόσια υγεία.
Κυνηγοί του Aedes – O κύκλος των δεδομένων